Çocuklara Depremi Nasıl Anlatmalıyız?

İzmir'de yaşanan 6,6 büyüklüğündeki deprem, yetişkinleri olduğu kadar çocukları da derinden etkiledi. Bu tür durumlarda anne ve babalara büyük rol düşer; çünkü çocuğun zihninde yanlış biçimde oluşan bir deprem algısı, psikolojisini olumsuz etkileyebilir. Tıpkı ölüm ve diğer doğal afetlerde olduğu gibi, depremle ilgili yapılacak açıklama da çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun olmalıdır.

Deprem hepimiz için korkutucu bir olaydır; ancak çocuklar için korkudan çok daha fazlasını ifade eder. 12 yaşın altındaki çocuklar soyut düşünmekte zorlanır; somut düşündükleri için depremin nasıl gerçekleştiğini zihinlerinde işleyemezler. Bu nedenle deprem, çocukların zihninde belirsiz bir kavramdır. Belirsiz kavramlar çocukları ürkütür ve kaygılarını artırabilir. Kaygı düzeyi artan çocuklar yoğun endişe, güvensizlik ve korku hisseder.

Oyunları ve oyuncakları kullanın

Çocuğun gözünde deprem, “Evimizi ya da okulumuzu kim sallıyor? Biri mi sallıyor, uçak mı çarptı?” gibi hayali düşüncelerle algılanabilir. Bu nedenle çocuğun zihninde oluşan belirsizliği belirli hâle getirmemiz gerekir. Olayı çocuğun gelişimine uygun şekilde anlatmalıyız; bu noktada oyunlar ve oyuncaklar en önemli iletişim araçlarımız olmalıdır.

Somutlaştırarak anlatın

Somutlaştırarak ve oyunla anlatılan deprem, hem çocuğu kaygıya sokmaz hem de onun için daha anlaşılır olur. Örneğin oyuncaklardan yararlanarak şöyle bir açıklama yapabilirsiniz:

“Sana bir şey söyleyeyim mi, deprem nasıl oluyor biliyor musun? Yerin altında yan yana kocaman kayalar var. Onlar zamanla eskiyor ve ufak ufak parçalanıyor; parçalanırken yanındaki kayaları da sallıyor. Biz de yerin üstünde olduğumuz için sallanıyoruz. Hepsi bu.”

Bu şekilde somutlaştırılan açıklamalar çocuğu rahatlatır ve çocuğun depreme olağanüstü bir anlam yüklemesini önler.

Doğru bir rol model olun

Ebeveynlerin ve öğretmenlerin çocuğa yaklaşımı, tepkileri ve doğru rol model oluşu, depremin çocukta travmatik bir etki bırakıp bırakmamasında oldukça önemlidir. Yoğun kaygı yaşayan bir yetişkin bunu çocuğa hissettirmemeye ve tepkilerini kontrol etmeye çalışmalı, yanında bir çocuk olduğunu unutmamalıdır. Özellikle deprem anında ebeveynin ya da öğretmenin vereceği tepkiler çok önemlidir.

Çocuklar depremden çok tepkilerden etkilenir

Çocuklar depremin kendisinden çok, çevrelerindeki insanların tepkilerinden etkilenir. Olay sırasında şahit olunan panik davranışları, ağlamalar, çığlıklar, bayılmalar ve arkasına bakmadan kaçışmalar çocukta travmatik etkiler oluşturabilir.

Travma yaratmaması için neler yapılabilir?

• Uyku, yemek, okul ve oyun saatleri gibi günlük rutinleri olabildiğince koruyun; rutin çocuğa güven verir.
• Çocuğun deprem görüntülerine ve haberlere maruz kalmasını sınırlayın.
• Sorularını geçiştirmeden kısa ve doğru yanıtlar verin; bilmediğiniz bir şeyi “Bilmiyorum ama birlikte öğrenebiliriz” diyerek kabul edebilirsiniz.
• Duygularını resim, oyun ya da konuşarak ifade etmesine fırsat tanıyın; korkmasının normal olduğunu söyleyin.
• Deprem çantası hazırlamak ya da tatbikat yapmak gibi etkinliklere çocuğu yaşına uygun biçimde dahil edin; bu, kontrol duygusunu güçlendirir.

“Sen güvendesin” mesajı verin

Kaygının ve tehlikenin olduğu yerde güven duygusu zayıflar. Bu nedenle ebeveynlerin ve öğretmenlerin deprem anında ve sonrasında çocuğa ilk olarak vermesi gereken duygu, güven duygusudur. Çocuk kendini tehdit altında hissetmemeli ve ona “Sen güvendesin” mesajı verilmelidir. “Biz her zaman senin yanındayız” gibi güven veren cümleler kullanılmalı; depremle ilgili duygular, düşünceler ve yaşananlar çocuğun yanında uzun uzadıya konuşulmamalıdır.

Bir diğer önemli nokta da gösterilen ilginin çocuğun karakterine uygun olması ve duygu aktarımının abartılmamasıdır. Nasıl ki fiziksel olarak deprem için birtakım önlemler alıyorsak, ruhsal olarak da kendimizi ve ailemizi hazırlayarak önlem almalıyız.

Ne zaman uzman desteği alınmalı?

Uyku sorunları, yalnız kalamama, yoğun korkular, yatak ıslatma ya da içe kapanma gibi belirtiler birkaç hafta içinde azalmıyor, aksine artıyorsa bir çocuk ve ergen uzmanından destek almak faydalı olacaktır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez.